Biodynamisch Zuid-Afrika

In Nederland zijn Zuid-Afrikaanse wijnen populair en nemen ze met 20% marktaandeel de tweede plaats in op de wijnconsumptieranglijst (na Frankrijk met 31%). Dat geeft een vertekend beeld, want wist je dat het enorme land Zuid-Afrika ongeveer evenveel hectares (ca. 100.000 ha) wijngaard heeft als alleen al de Bordeauxstreek, of als Duitsland? Best exclusieve wijn dus… Maar wat pas echt bijzonder is: biodynamische wijn uit Zuid-Afrika! Reyneke was het allereerste gecertificeerde biodynamische wijnhuis in dit land, Waterkloof volgde in 2015. Ook opvallend: hun hoge scores bij critici als The Wine Advocate (Robert Parker) en Platter’s. Proefnotities volgen onder aan dit bericht!
VineHuggerwaterkloof_restaurant
Johan Reyneke had filosofie gestudeerd, deed aan karate en surfen toen hij in 1998 de Uitzicht Farm in Stellenbosch van zijn moeder overnam. Hij besloot zich te focussen op wijnbouw en radicaal biologisch en vervolgens zelfs, als eerste in Zuid-Afrika, biodynamisch te gaan werken. ‘The vine hugger’ wordt hij dan ook wel genoemd. Hij lanceerde het label ‘Reyneke Organic’ voor zijn wijnen. Wijnen die hij laat maken door de planten, het klimaat en de bodem zelf, met zo min mogelijk interventies door de mens: echte terroirwijnen dus. ‘The intention here is to interfere as little as possible, to allow nature to be the real maker of the wine and to truly produce terroir specific wines of the highest quality,’ zegt The Vine Hugger.
ReyneOrganic
Van de 40 hectare bestemde hij alleen de 30 ha beste c.q. meest geschikte grond voor druivenstokken. Daarnaast houdt hij koeien – handig voor de mestproductie – kippen en ganzen, die ook allemaal door de wijngaard scharrelen. De bodem bevat veel graniet en kwartskiezel, wat bijdraagt aan de kruidigheid en mineraliteit van de wijnen.

Sauvignon Blanc, Syrah en uiteraard de nationale trotsen Chenin Blanc en Pinotage gebruiken Johan Reyneke en wijnmaker Rudiger Gretschel voor monocépages, daarnaast gebruiken zij in blends ook Cabernet Sauvignon, Merlot en Cabernet Franc, en Sémillon. Voor de fermentatie wordt alleen gebruik gemaakt van de eigen, wilde gisten die van nature op de druivenschillen aanwezig zijn.

Reyneke&Rombaut_klein
Johan Reyneke (l) met importeur Marnix Rombaut (Daxivin)

Johan gelooft heilig in een holistische aanpak: alles is onderling verbonden en van elkaar afhankelijk en dat geldt zeker ook – zichtbaar en merkbaar – voor een boerderij. Bodem, planten, dieren en mensen moeten met elkaar in harmonie en balans zijn om de mooiste resultaten te krijgen. Er worden geen destructieve synthetische bestrijdingsmiddelen of kunstmest gebruikt. Er wordt gebruik gemaakt van de natuurlijke vijanden: de eenden, kippen en ganzen die door de wijngaard lopen, eten bijvoorbeeld de ongewenste slakken op. Ook poepen ze er, en dat aangevuld met zelfgemaakte compost en koeienmest zorgt voor de beste plantenvoeding die je kan bedenken. Er groeien ook andere planten en gewassen tussen de druivenstokken, die voor een gezond bodemleven en vochthuishouding zorgen. Dat soort dingen.

Tot zover klinkt de werkwijze (behoorlijk) biologisch. Het belangrijkste verschil tussen biologische en biodynamische teelt is het afstemmen van de landbouwactiviteiten op de standen van hemellichamen en het gebruik van speciale, homeopathisch-achtige, preparaten van kruiden, mineralen en mest (in de biodynamie dus). Als het nu lijkt of ik er de draak mee steek: integendeel, want ik ben er heilig en letterlijk proefondervindelijk van overtuigd dat het werkt. Maar wat het precies is, weet ik niet. Op zijn minst de liefde, aandacht, zorg en het respect voor de natuur. Johan Reyneke zegt zelf: ‘Het is een oneindig complexe theorie, maar de resultaten zijn meetbaar.’ Hij zal bijvoorbeeld nooit de wijn tijdens volle maan uit de vaten halen, omdat er dan meer vaste deeltjes in zweven en hij gefilterd zou moeten worden, waardoor er smaak verloren gaat.
Demeterprep500
Hiermee komen we op nog een ander verschil tussen biologisch en biodynamisch: de biodynamie wordt ook in het wijnmaken meegenomen. Dat betekent dat er vergaande beperkingen gelden voor toevoegingen en manipulaties. Zo mogen bijvoorbeeld alleen maar de natuurlijke, druifeigen gisten gebruikt worden bij de fermentatie. Dit terwijl biologisch werken vooral de druiventeelt betreft, en veel minder het wijnmaken (met uitzondering van bijvoorbeeld een lichte beperking op het sulfietgehalte). Best gek eigenlijk, en daarom des te begrijpelijker dat er wijnboeren en -makers zijn die verder willen gaan dan ‘alleen maar’ bio.

Zie voor meer details over biodynamisch werken http://www.demeter-usa.org/downloads/Demeter-At-A-Glance.pdf en http://www.demeter-usa.org/downloads/Demeter-FAQ-Wine.pdf
Johan&staff
Het biodynamische ideaal is om als boerderij of wijngaard 100% zelfvoorzienend te zijn, zodat er zo min mogelijk ecologische voetafdruk op de aarde nagelaten wordt én om niet al te afhankelijk te zijn van economische krachten. Een biodynamisch bedrijf wordt gezien als een groot organisme dat in harmonie leeft met de kosmos, met de wereld om zich heen en natuurlijk met de planten, dieren, bodem en mensen waaruit het bestaat. Voor dit laatste doel, het welzijn van de mensen die op de boerderij werken, heeft Reyneke o.a. het Cornerstone project. De naam van het project verwijst naar de medewerkers die de hoeksteen vormen van het bedrijf.
Johan+StaffReyneke gelooft dat mensen pas echt recht wordt gedaan als ze zelf een keuze hebben. Door het grote huizen- en banentekort is er voor veel mensen in Zuid-Afrika niet echt sprake van vrijheid. In Johan Reyneke’s woorden: ‘Much of the population is legally free but structurally enslaved.’  Hij liet zijn medewerkers daarom kiezen wat ze in hun leven het belangrijkst vonden, en dat kwam neer op: een huis en opleiding. Daarom gaan de opbrengsten van de Cornerstone wijnen naar projecten voor de medewerkers en hun families. ‘It’s a small start but it will take us all down the path to the way things should be,’  zegt hij zelf, zeer holistisch en bescheiden.
Mandela&Reyneke
In de eigen wijngaard teelt Johan Reyneke biodynamisch. Voor de ‘organic range’ wijnen koopt hij druiven in bij biologische boeren in de buurt die hij vervolgens verder verwerkt.
Waterkloof_vatwaterkloof_restaurant_int
Waterkloof is een wijnhuis dat op 30 minuten rijden ten zuidoosten van Reyneke ligt. Het is in de afgelopen tien jaar geleidelijk overgegaan van biologisch naar biodynamisch. Van de 120 hectare bestaat 53 ha uit wijngaard. Ook is er een indrukwekkend restaurant dat tot de absolute top van Zuid-Afrika behoort. ‘As biodynamic farmers, we work to create a diverse, balanced ecosystem that generates health and fertility as much as possible from within the farm itself,’  is hun overtuiging. In het bedrijf werken paarden in plaats van tractoren, omdat die – los nog van de uitlaatgassen – de grond te hard aanduwen en zo de balans verstoren. Ook is er een wormenkwekerij, lopen er kippen door de wijngaard, grazen er koeien en kuddes schapen en wordt er kaas gemaakt. Men kweekt zelf de ingrediënten voor de biodynamische preparaten.
Waterkloof_paarden
Ook Waterkloof hanteert het heilige principe van minimale interventie met als doel: unieke terroirwijnen van hoge kwaliteit maken. Reyneke was tot dit jaar de enige gecertificeerde biodynamische (Demeter) wijnproducent, en dat al sinds 2007; Waterkloof is hem in 2015 gevolgd. Zowel Johan Reyneke als Waterkloof werkt met de ook al zo sympathieke Amsterdamse biologische wijnimporteur Daxivin. Via Daxivin proefde ik onderstaande wijnen: drie indrukwekkende van Reyneke en ook nog eentje van biodynamische runner-up Waterkloof:

Proefnotities

Reyneke Chenin Blanc 2012 (18,50)
Reyneke_cb2012_klein
Kenmerkend voor chenin blanc is de mineraliteit, daarnaast de hoge zuurgraad. De betere chenins zijn daardoor goede bewaarwijnen. In Zuid-Afrika noemden ze ’m steen totdat men er in de jaren 60 achter kwam dat dit dezelfde druif als de chenin blanc uit de Loire was…

De houtrijping en het rijpe fruit laten zich goed zien in de kleur: licht goudgeel.
In de neus mineraal (‘steen’) en een zuiveltje. Heel ver weg een zweempje limoen en honing.
Smaak: exotisch fruit: passievrucht, ananas, maar heel zacht (melkzuren, romig). En ook heel licht rokerig, door de houtopvoeding van 12 maanden, en gelukkig niet op nieuw hout. Ook deze biodynamische wijn is weer vergist met de eigen, natuurlijke gisten.
De zuurgraad lijkt heel laag. Heel zacht, uitgerijpt, romig.
Enorme lengte, en in de afdronk nog iets ziltigs.
Een enorm subtiele, complexe wijn. Geen gekke uitgesproken aroma’s maar balans, lengte en subtiliteit.
13,5% alcohol maar liefst. Prachtig in balans. Ik hou van dit soort chenins.
5 sterren in de Platter’s Guide, de wijnbijbel van Zuid-Afrika; ja, dat kan ik helemaal volgen.

Reyneke Sauvignon Blanc 2013 (15,-)
reynekesauvignonb2013
Wat een bijzondere, atypische sauvignon. Qua neus had ik eerder aan een chenin gedacht. In de neus iets extreem fris, niet te pinpointen; aquatisch of ‘ozonic’ zou ik het willen noemen (zoals het eerste parfum van Issey Miyake; niet helemaal mijn ding), en iets van steen, natte kiezels. Geen typische expressie van de sauvignon blanc, niet dat stuivende groene (eerder hooi dan gras). Wel wat kruisbes.
Vervolgens een rijpere en rijkere smaak dan je zou verwachten (wel mijn ding), een beetje zoals bij een witte Bordeaux, door zowel de fermentatie als een rijping van 6 maanden op ‘oud’ (dwz niet gloednieuw) Frans hout. Het houtgebruik is erg licht, erg subtiel. Sinaasappelschil, iets vettigs, plus mineraliteit.
(Veel) Kortere afdronk dan de chenin.
Deze sauvignon blanc wordt gemaakt van de eigen biodynamische druiven, aangevuld met wijn van druiven van biologische domeinen uit de buurt.
Sprankelende, verrassende, spannende sauvignon. 4,5 sterren in de Platter’s Guide.

Waterkloof Sauvignon Blanc 2014 (25,-)
Waterkloof_sb2014_klein
Wat een bizarre sauvignon blanc! De kleur is lichtgeel, hier is in elk geval zeer rijp fruit gebruikt.
Door de ligging nabij de zee en de harde wind blijven de druifjes klein en hebben ze een relatief dikke schil, wat zorgt voor extra smaak.
Neus: dit lijkt ergens wel een Bourgogne-chardonnay?! Vol. Houtrijping. Niks van de typische sauvignon blanc trekjes (groene stuivendheid, zuurgraad, gras, buxus, appel, kruisbes, kattenpis etc.). Niet die fruitigheid noch groenheid. Wel iets van drop.

Een paar minuten later gaat de wijn echt open. Passievrucht, rijpe ananas, iets vanille…
Een uur later ruik je gekarameliseerde verse ananas en een beetje anijs.
De druiven zijn mooi rijp geplukt, ‘whole bunch pressed’ en natuurlijk vergist; dit alles zorgt voor een rijke, delicate smaak en complexiteit. Je proeft de zonne-uren. Ietsje restzoet, lijkt wel. Maar ook voldoende zuren, door de koele zee-invloeden en de hoge ligging van de stokken.
Een salmiakje en een bittertje in de afdronk. Heel ragfijn prikkeltje.
Ik zou zweren dat de wijn houtrijping heeft, maar het kan ook zijn dat-ie door het rijpe fruit vooral de sensatie van houtrijping heeft. Ga ik nog uitzoeken.
Zelfs na de shirazbeuker Reyneke Reserve Red 2012, die ik hierna beschrijf, bleef deze wijn overeind en nog steeds lekker. Topper.
Waterkloof_sb_achterkant_klein
De Waterkloof Circumstance rosé 2015 van mourvèdre was trouwens ook lekker… Precies wat je wilt van een rosé: fris, zuiver, zacht. En dat superbleke provencekleurtje 😉 Wel prijzig: 14,50

Reyneke Reserve Red 2012 (43,50)
ReynekeReserveRed_klein
Wat een afsluiter. De Reyneke Reserve Red is in de meeste jaren een blend van shiraz en cabernet sauvignon (in wisselende verhoudingen), maar bestaat in 2012 uit 100% (biodynamische) shiraz.

Kleur: diep bordeauxrood.
Neus: rook (en flink ook. Hoe kan dat, vraag ik me af. Reyneke gebruikt toch geen nieuw hout en zeker niet zwaar getoast. Hoe dan ook: heerlijk vind ik het, en gelukkig toch nog een beetje Zuid-Afrikaanse burned-rubber-signatuur), zwarte bessen, vanille, bramen, gedroogde pruim, aardbeien(jam).
Deze intense aroma’s zetten zich voort in de enorm geconcentreerde smaak. De wijn is tannineus maar prachtig. De tannines krijgen al iets fluweligs. En dan te bedenken dat dit zich nog veel verder gaat ontwikkelen in de loop der komende jaren.
Enorm lange afdronk. Proef ik daar banaan en whisky? Provencekruiden, vooral tijm. Iets medicinaals, iets animaals. 14%.

(update februari 2017, RRR 2012 : Wat een pracht van een neus. Je waant je in de mooiste stukjes Noord-Rhône, maar deze wijn is net wat voluptueuzer/weelderiger (incl. wat lagere zuurgraad). Met die mooie mengeling van stal en baconvet. Een vleugje kersen- en bessenlikeur. Veel zwarte peper én elegantie. Mooi droog, smooth, zijdezacht gestructureerd en volslank. Geconcentreerd en lang. Wat een topper. Mag natuurlijk ook wel voor die prijs.)
ReynekeReserveRed2_kleinReynekeReserveRed_achterkant_klein
Een beuker om stil van te worden. Oude-wereld-fetisjisten zullen misschien ook wat stil worden van aroma’s en houtgebruik. 22 maanden op Frans eikenhout, en zoals ik al zei: flink rokerig.

Tim Atkin MW zette deze syrah op de eerste plek tijdens een blind tasting van 37 syrahs uit voornamelijk nieuwe wereldlanden maar ook o.a. drie Côte Rôties en een Hermitage. De Reyneke werd vierde van de wereld op deze internationale Great South African Syrah Tasting.
4,5 sterren in de Platter’s Guide, Jancis Robinson waardeerde dit jaar met 17 punten [17/20]. De Reyneke Reserve Red 2009 kreeg 94 punten van Robert Parker (een groot liefhebber van dit soort beukers van wijnen), de 2012 was nog niet geproefd door de Wine Advocate.

Het goedkopere zusje van deze Reyneke Reserve Red, de Reyneke Syrah 2013 is voor 15,- ook een aanrader. Robert Parker noemde hem de best value red wine in the world.

Alles verkrijgbaar via Daxivin:
http://www.daxivin.nl/reyneke

http://www.daxivin.nl/waterkloof

Zie ook:
http://www.reynekewines.co.za

http://www.waterkloofwines.co.za/wines
Reyneke_scorePrint

Schrijf je in voor de nieuwsbrief (en gegarandeerd verder niks!)

Meest recente berichten

Recente reacties

Archief

Categorieën

Meta

Be First to Comment

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *