In de Pinot Noir hemel

Chardonnay en Pinot Noir van Champions League niveau: Newton Johnson, Hemel-en-Aarde Vallei, Zuid-Afrika

Als (zéér…) groot fan van de Zuid-Afrikaanse Newton Johnson Pinot Noirs was de barrel tasting met Gordon op het familie-estate van Newton Johnson eind november het wijnhoogtepunt van onze ZA-trip. Misschien wel het hoogtepunt überhaupt, samen met de gespotte walvissen – die de Kaap in die periode normaliter al verlaten hebben; twee southern right staarten van dichtbij en een grote school spuitende bultruggen van veraf.

Moeilijk kiezen

De wijnen van de surfende gebroeders Newton Johnson waren een tijdje extra lastig verkrijgbaar in Nederland door de noodlottige brand in de opslag van Wine Matters/Udo Göebel. Ik hoop van harte (om niet te zeggen vurig) dat deze aimabele importeur met zijn prachtassortiment dankzij de credits die hij heeft opgebouwd snel uit de brand is, hoewel de schade onvoorstelbaar groot is. Een nachtmerrie voor elke wijnliefhebber en ondernemer. Gelukkig heeft hij van Newton Johnson momenteel de Walker Bay Pinot Noir 2015 op voorraad alsmede de Southend Chardonnay 2016 en Family Vineyards Chardonnay 2015. De Family Vineyards Pinot Noir 2016 komt eind juli binnen!

Het waanzinnige van dit huis is dat elke cuvée uniek en terroirgetypeerd (mede door spontaan en perceelsgewijs te vergisten) is en dat ik elke cuvée, juist vanwege zijn eigen kenmerken, een grote aanrader vind. Het is moeilijk kiezen. Hoewel complexiteit en schoonheid oplopen met de (voor de kwaliteit zeer schappelijke) prijzen, maken ook de betaalbare Southend Chardonnay en de Walker Bay Pinot Noir elke keer weer indruk. Het zijn wijnen waarbij alles wat ik zo waardeer aan Newton Johnson erop en eraan zit.

Walvissenterroir

Het wijnhuis ligt in de woeste en ledige (Genesis 1:2) maar vooral heel vredige Hemel-en-Aarde Vallei, om precies te zijn in de kleine appellation (ward) Upper Hemel-en-Aarde Valley. Gordon is er de wijnmaker, samen met zijn vrouw Nadia. Gordons broer Bevan doet de marketing, sales en export. Hun specialiteit: Bourgondische Pinot Noir en Chardonnay. Van een bizar hoge kwaliteit.

De Hemel-en-Aarde Vallei is een relatief koel, maritiem gebied, waar de temperaturen in de zomer niet al te hoog oplopen. Het ligt in het achterland pal achter Hermanus, aan Walker Bay. Naast chardonnay- en pinot noir- ook walvissenterroir dus!

Omhoog gestuwd

Hemel-en-Aarde is een echt pioniersgebied. De wineries en wijngaarden zijn hier door iedereen from scratch opgebouwd en aangeplant. Dave Johnson en Felicity Newton verkochten in 2000 hun grote boerderij bij Stellenbosch en begonnen met dit project, dat door hun twee zoons werd opgepakt. De eerste oogst vond plaats in 2006, toen schoondochter Nadia als wijnmaker naast Gordon aantrad. Het is opzienbarend hoe zij dit domein het afgelopen decennium omhoog hebben gestuwd.

Decanter Magazine schaart de Family Vineyards Pinot Noir onder de beste 3 van de wereld buiten de Bourgogne. Ook Platter’s Guide 2017 gaf wederom 5* (net als aan de Family Vineyards Chardonnay). Zeldzaam hoge waarderingen, die bij de bescheiden familie Newton Johnson onopvallend maar ingelijst aan de muur van de proefruimte hangen.

Het elan van de jonge generatie werkt ook hier als een tierelier. Gordon en Nadia behoren tot die jonge, extreem open en gedreven Zuid-Afrikaanse wijnmakers die veel internationale ervaringen en contacten hebben maar vooral ook heel veel contact hebben onderling. Ze proeven elkaars wijnen, surfen, overleggen en ruilen wijnen met elkaar, wisselen ervaringen uit, gaan op zoek naar oude wijngaarden, de meest geschikte klonen en betere (lees: koelere, hoger gelegen, met een interessantere en/of armere bodem) wijngaardlocaties. Alles met als doel: wijnen maken die de meest verfijnde expressie van terroir en druivenras laten zien die op dat plekje op de aardbol mogelijk is. Daarnaast, maar volgens mij niet minder belangrijk voor hen: plezier hebben in wat ze doen.

Ook de regio Swartland werd ontdekt door de nieuwe generatie ZA wijnmakers, dit gebied m.n. voor chenin en syrah

Vergelijkingen loslaten

Het resultaat: Pinot Noir en Chardonnay (o.a. Newton Johnson, PA Finlayson, Storm, Kershaw) die meer waar voor hun geld kunnen bieden dan Bourgognes, Chenin en Syrah (Mullineux, Alheit, Sadie) waar topproducenten uit de Loire en Noord-Rhône met bewondering naar kijken, en Grenache (Tierhoek, Sadie) die qua aromatiek en levendigheid de wijnen uit de Europese grenache-mekka’s (Zuid-Rhône, Priorat) kan overstijgen. Vergelijkingen met de Oude Wereld die interessant zijn als referentie, maar die steeds verder losgelaten kunnen worden nu zoveel jonge ZA wijnmakers hun draai en unieke signatuur hebben gevonden.

Wijngaard van Newton Johnson, Upper Hemel-en-Aarde Valley

Bodem en klimaat

Sowieso is er in de Hemel-en-Aarde Vallei sprake van een andere bodem dan in de Bourgogne. De bodems worden gedomineerd door kleirijke schalie en graniet, in plaats van de Bourgondische argilocalcaire (klei/kalk). Vaak moet kalk aan de toplaag worden toegevoegd om de lage pH van de bodem omhoog te brengen en te zorgen voor een beter voedingsklimaat van de druiven. Newton Johnson dankt de fijne aromatiek van de druiven naar eigen zeggen aan het graniet. De klei draagt bij aan een goede water- en temperatuurregulering voor de stokken en aan de structuur van de wijn.

De Bourgogne heeft een semicontinentaal klimaat, met grote temperatuurverschillen tussen zomer en winter, Hemel-en-Aarde valt in de categorie gematigd Mediterraan, maar profiteert van bijzondere verkoelende omstandigheden. In Hemel-en-Aarde is het niettemin warmer in het groeiseizoen: gemiddeld tegen de 18 graden vs. een kleine 16 graden in de Bourgogne. Rijpheid van de druiven is hier geen probleem zoals soms (nog) wel in de Bourgogne… Daarnaast is de temperatuur gelijkmatiger en is er minder regenval, zowel in als buiten het groeiseizoen. Irrigatie is toegestaan, maar de beste wijnhuizen maken hier minimaal (of geen) gebruik van. Newton Johnson heeft in enkele wijngaarden een irrigatiesysteem om in noodgevallen bij te kunnen springen.

Hoewel je vanwege de breedtegraad (34 graden Zuiderbreedte voor Hemel-en-Aarde vs. 46 à 47 graden Noorderbreedte voor de Bourgogne) iets anders zou verwachten, is het klimaat in Hemel-en-Aarde dus een stuk koeler dan gebruikelijk is bij die breedtegraad. Dit is te danken aan de nabijheid van de Atlantische Oceaan met zijn (ijs)koude Benguela-golfstroom en de vaak (en hard) waaiende Southeaster wind.

De gematigde temperaturen en klimaatomstandigheden zijn geschikt voor pinot noir en chardonnay, maar ook voor allerlei andere druivenrassen, zoals sauvignon blanc, syrah en zelfs de warmbloedige mourvèdre. Voor een frissere stijl pinot noir en chardonnay gaat men met de wijngaarden graag de hoogte in, wat enkele graden Celsius kan schelen. Hetzelfde geldt voor een ligging op het zuiden – het ‘noorden’ van het Zuidelijk Halfrond. Door extra koele mesoklimaatjes op te zoeken en met de meest geschikte klonen te werken is een meer Europese/Bourgondische stijl wijnen mogelijk: Newton Johnsons resultaten met deze rassen spreken voor zich.

De stokken bij Newton Johnson zijn nu vaak nog geen 15 jaar oud, maar Gordon heeft als doel ze flink oud te laten worden – door ze niet uit te putten (lage rendementen van gem. 40 hl/ha, overigens wel bij een veel lagere plantdichtheid dan in de koelere en nattere Bourgogne) en de wijngaarden gezond te houden, iets waarbij de jonge en gezonde Hemel-en-Aarde Vallei met zijn extreem hoge aandeel aan virusvrije stokken in het voordeel is ten opzichte van andere delen van de Westkaap van Zuid-Afrika (waar het grapevine leafroll virus een groot probleem is).

Spontane vergisting

Gordon vertelt dat ze al sinds 2003 met natuurlijke fermentaties werken. Daar hebben ze zelden problemen mee; alleen bij chardonnay loopt heel soms de vergisting vast en moet die een handje geholpen worden. Omdat de uitvergisting bij de spontane fermentaties soms maanden duurt, gebruiken ze in de eerste stadia van de vinificatie geen sulfiet, om de vergisting niet te belemmeren. Gordon staat niet negatief tegenover het toevoegen van wijnsteenzuur in warme jaren, mits bescheiden: 1 gram per liter is oké want kan mooi in de wijn integreren. Chaptaliseren is in Zuid-Afrika sowieso niet aan de orde.

Whole bunch fermentation

Gordon houdt bij pinot noir van whole bunch fermentation (=vergisting met (deels) hele trossen) vanwege de frisheid die dit geeft: “In mijn ervaring geeft dit vooral extra freshness, meer dan bite en tanninestructuur.” Chardonnay wordt op vat vergist, pinot noir zoals bij rood gebruikelijk op tank, vanwege de pulp. Ook is Gordon erg tevreden over de vergistingseieren van cement, die de chardonnay voortdurend in beweging en contact houden met de lie: “Het werkt echt,” zegt hij glunderend.

De meeste Chardonnays krijgen 12 maanden hout (de lichtere Southend overigens 10), de Pinot Noirs 10 à 11. De vaten zijn custom made – ook hiervoor wisselt Gordon veel info uit met favoriete wijnmakers uit de Bourgogne en elders – en komen van tonnelleries uit de Bourgogne. Gemiddeld krijgen de wijnen niet meer dan 30% nieuw hout. Bij de pinot noir vindt maar een lichte extractie plaats: de deels ontsteelde druiven blijven altijd eerst 5 à 6 dagen staan, zonder ‘punchdowns’. De vergisting komt dan al langzaam op gang. Dan volgen 5 à 7 dagen van fermenteren. Daarna blijft de most nog 1 à 2 dagen staan alvorens (zacht) geperst te worden.

Favoriete cuvées

Mijn persoonlijke favorieten (Chardonnay + Pinot Noir):

Southend Chardonnay

Deze instap*-chardonnay is wat mij betreft meteen een dubbele omfietswijn. Chardonnay uit relatief koele wijngaarden, met een levendige zuurgraad, koel wit fruit en veel citrus. Subtiel eikenhout (waarvan 15% nieuw) en deels gerijpt op RVS. Erg fijne en complete Chardonnay: fris, breed, lang en met een klein vetje. €13,95

*NB: Newton Johnson heeft ook een échte instap-lijn, de Félicité-range, maar deze wijnen worden gemaakt van aangekochte druiven in een eenvoudiger en minder typerende stijl.

Family Vineyards Chardonnay 2015

Deze vlaggenschip Chardonnay (elk jaar 5***** in de Platter’s Guide) wordt samengesteld uit verschillende vaten van verschillende wijngaarden. Interessant om deze onderdelen allemaal apart uit het vat te proeven: chardonnay uit een warme wijngaard die dik, spicy, boterig en ‘zoet’ smaakt. Een ander vat uit een koelere wijngaard, waarvan de wijn lichter en frisser is, met meer citrus. Nog weer een ander vat is mijn favoriet: hij komt van de Sandford chardonnay wijngaard die het koelst gelegen is (nl. hoog en op het zuiden, het noorden van het Zuidelijk Halfrond…) en de langste rijpingstijd heeft. De wijn is superstrak én vol, complex en mineraal – Bourgondisch in de beste zin van het woord. De Family Vineyards blend heeft een topbalans en lijkt het beste uit al deze wijngaarden te combineren: hij is fris, vrij rijk en complex, sappig, spicy en toasty. €19,95

Walker Bay Pinot Noir 2015

Net als de Southend Chardonnay is deze instap*-pinot voor mij een voltreffer. Gemaakt van jongere stokken pinot noir op de lagere hellingen, 11 maanden gerijpt op eikenhout waarvan 18% nieuw. Volfruitig, breed en soepel, iets rokerig. Echt pinot noir, heerlijk, drinkplezier. €17,95

*NB: Newton Johnson heeft ook een échte instap-lijn, de Félicité-range, maar deze wijnen worden gemaakt van aangekochte druiven in een eenvoudiger en minder typerende stijl.

Family Vineyards Pinot Noir 2015/2016

Bij de Family Vineyards Pinot Noir (eveneens elk jaar 5***** in de Platter’s Guide) wordt, net als bij de Family Vineyards Chardonnay, de ideale blend samengesteld van de verschillende wijngaarden: 50% Windansea, 20% Seadragon/Block 6 en 30% Mrs M. De Windansea wijngaard (klei/kleisteen) zorgt voor kracht en structuur, Mrs M (graniet) voor de florale, vrouwelijke, subtielere touch, Block 6 houdt hier het midden tussen en geeft heerlijk sap; de ideale pinot noir blend. €19,95 (2016 leverbaar vanaf eind juli)

Mrs M Pinot Noir 2016 (barrel sample)

De druiven komen van een granietrijke bodem, wat bijdraagt aan het elegante parfum van deze wijn. De Mrs M is de lichtste en meest ‘vrouwelijke’ pinot noir van Newton Johnson, met florale aroma’s, een mooie complexiteit, lichte kleur en dito structuur en zelden meer dan 13% alcohol. Heel subtiel, rijpt daarom op neutralere grote 500-liter-vaten waarvan maar 25% nieuw hout.

Windansea Pinot Noir 2016 (barrel sample)

De stokken staan op een poreuzere (kleisteen)bodem waarop de druiven meer tanninestructuur opbouwen. Ze worden voor een groter deel met hele trossen (whole bunch) vergist en de wijn rijpt op 30% nieuw hout. Ook het alcoholpercentage is wat hoger, 13,5 à 14% en zeker de afgelopen warme jaren meestal 14%. Hoewel nog steeds uiterst elegant is dit de meest aardse en gespierde pinot noir, mineraal en ijzerachtig, spicy en rokerig, met levendig en rijp rood fruit en rijpe, soepele tannines.

Seadragon Pinot Noir 2015

Deze cuvée werd speciaal gemaakt voor de Cape Winemakers Guild (CWG) Charity Auction. Voor dit project verzamelden Gordon en Nadia in het holst van de nacht, voor de pluktroepen uit, de allerbeste trossen uit de Seadragon/Block 6 wijngaard voor het maken van 2 vaten (650 flessen) single vineyard Seadragon Pinot Noir. Flessen die op de CWG veiling rond de €100 opbrachten en snel uitverkocht waren… Deze wijngaard heeft de oudste stokken (2001 aangeplant) en een bodem met veel kleisteen. De wijn is opvallend licht van kleur en heeft een prachtig complexe en subtiele neus, rokerig met wilde kers en rozenbottel, heel veel (rood) fruit, sap en mineraliteit. Spannende zuren, superfijn gestructureerde tannines en een afdronk die heel langzaam wegsterft in een rokerige zachtheid. Spectaculair. Hoort bij mijn Top 5 mooiste wijnen ooit gedronken.

Gelukkig komen deze druiven dus ook in de Family Vineyards Pinot Noir terecht en zijn de hoge kwaliteit van het fruit, de zachte behandeling ervan (lichte extractie, werken met de zwaartekracht, zacht persen) en de spontane vergistingen kenmerkend voor alle hogere cuvées van Newton Johnson. Nogmaals: spectaculair.

De 3 bovenstaande single vineyard cuvées zijn naar verwachting volgend jaar weer op voorraad bij Wine Matters.

De wijnkaart in het Restaurant@NewtonJohnson, Upper Hemel-en-Aarde Valley

Schrijf je in voor de nieuwsbrief (en gegarandeerd verder niks!)

Meest recente berichten

Recente reacties

Archief

Categorieën

Meta

4 Comments

  1. Christa Litjens
    2 juli 2017
    Reply

    Wat een mooi verhaal weer, ik ben dol op dit soort wijn-reisverslagen! Ga deze wijnen dan ook zeker proberen! Dank je Karin, voor deze leerzame post! 😉

  2. Marc Geerts
    3 juli 2017
    Reply

    Newton Johnson: de naam alleen al: upper hemel en aarde!!!!!!!!
    Zowel de chardonnay als de pinot noir: hemels!!!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *