Josko Gravner, Koning van Oranje?

Toen ik afgelopen zomer bij La Taverna del Tiranno de Ribolla Gialla Anfora 2006 van Josko Gravner op de kwijlverwekkende wijnkaart zag staan – voor niet heel veel meer dan de winkelverkoopprijs bovendien – zag ik mijn kans schoon om deze bucket list wijn uit te proberen. ‘Buona passeggiata,’ zei Rita Franceschelli, ‘een mooie wandeling gewenst’, toen ze ’m had ingeschonken in de bijbehorende glazen kommen met deukjes erin om duim en vingers in te leggen, voor extra contact met de wijn.

glas_GravnerGravner4

Ondertussen zaten mijn man en ik YouTube filmpjes te kijken van wijnmaker Josko Gravner, die op ietwat gekwelde toon vertelde over zijn amforawijn en kreunend in de grote kleivaten roerde. Rond 1996 kocht hij zijn eerste grote, amforavormige kleivat in Georgië, de bakermat van de qvevri-wijn (zie mijn eerdere blog over Georgische wijn). Kenmerkend voor dit antieke type wijn is de lange schilweking in vaak reusachtige, van klei gemaakte vaten die zijn ingegraven in de grond. Dit laatste zorgt voor een constante lage temperatuur, waardoor de gisting langzaam gaat. De druiven gaan met steeltjes en al de qvevri in en beginnen te fermenteren. De wijnmaker roert het geheel af en toe door voor de extractie van kleur, aroma’s en tannines en om wat extra zuurstof toe te voegen tbv de vergisting.

Josko_Gravner_AmforaGravner_portret

Deze manier van wijnmaken was ook duizenden jaren geleden vrij uniek. Het was toen gebruikelijker om de druiven al snel uit te persen, het sap zo veel mogelijk te scheiden van de vaste bestanddelen zoals schillen en pitjes, en vervolgens de most te laten vergisten. Niet alleen bij witte, maar ook bij rode wijn! Inmiddels is het al vele eeuwen standaard om rode wijn te vergisten met de schillen erbij (van een weekje tot soms wel een maand) maar bij witte wijn is dit ongebruikelijk gebleven – op bepaalde lokale wijntradities na, zoals de qvevri-wijn in Georgië en ook in o.a. het noorden van Italië, in Friuli-Venezia Giulia en het aangrenzende Slovenië.

map_friuli

Daar wordt witte wijn gemaakt op de manier van rode wijn, dus met lange schilweking, wat zorgt voor veel kleur. En aroma, smaak, structuur en tannine… Zie ook mijn blog over vin-naturel-huis Le Coste, in de provincie Lazio, dat ook zo’n type wijn maakt in de traditie van hun voorouders (de Paino, voorheen de Bianco R). Tannineus, kamperfoelie, acaciabloesem…

Ronco severo pinot grigio 2Witte wijn met extra lange schilweking – met een modewoord ‘orange wine’ – is inmiddels een cultwijn geworden. Op deze manier gemaakte ‘witte’ wijn – die sowieso al nooit wit is, trouwens – is dan écht niet meer wit c.q. lichtgeel maar wordt dan… amberkleurig, oranje. Ook de kleur (donker)roze is mogelijk, als je ditzelfde procedé volgt met de rozegrijze schillen van de pinot gris (=grigio)… ook hiervan heb ik een wijn geproefd, waarover later meer. Hou in de gaten dat de lange-maceratie-methode een compleet andere vinificatiewijze is dan die van rosé, waarbij het schilcontact juist zo kort mogelijk is!

Inmiddels is wat meer skin contact dmv een korte schilweking bij witte wijn al jaren populair en wijdverbreid (denk aan de stuivend-aromatische Nieuw-Zeelandse sauvignons), maar de extreem lange maceratietijden zoals bij orange wine zijn nog steeds uniek. Met name enkele wijnmakers uit Friuli, uit het gebied vlak tegen de grens met Slovenië, staan erom bekend: Stanko Radikon, Dario Princic en Edi Kante om een paar grote namen te noemen, en natuurlijk koning Josko. Hip tegen wil en dank.

Josko_Gravner_Amfora2Francesco ‘Josko’ Gravner experimenteerde in 1997 met een extreem lange schilweking van 7 maanden met de qvevri-methode, waarna hij de afgetapte wijn nog een tijd op eikenhout liet rijpen. Hij was zo onder de indruk van het resultaat dat hij in 2000 radicaal overschakelde op het werken met de grote klei-amfora’s, die hij uit de Kaukasus liet komen. Al zijn eikenhouten barriques – waarmee hij in de jaren 80 trendsetter was geweest – en moderne apparatuur gooide hij eruit. Hij wilde alleen nog maar zo natuurlijk mogelijke wijnen maken, met de pure smaak van de natuur en het terroir. Nieuw eikenhout paste daar niet bij, de qvevri-amfora’s en grote, oudere Sloveens eikenhouten vaten wel.

Gravner_wijngaardDe lange schilweking en de natuurlijke, ambachtelijke (op het land in feite biodynamische) manier van werken kende hij al van zijn vader en andere wijnmakers uit de streek, maar het idee voor het werken met grote ingegraven amfora’s haalde hij uit Georgië. Toegevoegde gisten ziet Josko als kunstmatige inseminatie, kunstmest als drugs (‘eerst geven ze kracht maar daarna raak je eraan verslaafd en ga je eraan dood’) en filteren als het verwijderen van de ziel van de wijn. Hij werkt met extreem weinig sulfiet. De mens moet zo min mogelijk ingrijpen zodat de wijn een zo natuurlijk mogelijke expressie is van natuur en terroir. Elk jaar kan zijn wijn dus weer flink anders smaken en dat is precies de bedoeling. Josko heeft zich inmiddels helemaal toegespitst op het werken met de lokale witte ribolla gialla druif. Zijn Ribolla Gialla Anfora is een echte slow wine: hij komt pas een kleine 7 jaar na de oogst uit.

Gravner2Maar hoe smaakt die wijn nou? Vooral héél aromatisch en héél tannineus. Van mijn favoriete ‘orange wine’, de Ageno van La Stoppa, herinner ik me vooral dat aromatische nog (abrikozen, sinaasappelschil, thee, nootmuskaat) maar Josko’s wijn is een paar tandjes stroever, dankzij de nog veel langere maceratietijd. Opvallend is trouwens ook dat Josko’s wijn helder is, hoewel hij ’m zoals gezegd niet filtert, en ook niet klaart.

In de neus aroma’s van nectarine, aromatische cantaloupe meloen en iets notigs, licht geoxideerds. Ook wat romigs (door de ‘malo’, of zou dat ook te maken kunnen hebben met de bijenwas, waarmee de amfora’s zijn gecoat?).
In de smaak perzik en sinaasappelschil, kruidige kamperfoelie en bittere, verse tabak.
Maar daarna begint de tannine zijn werk te doen… een flinke stroefheid… Het is alsof ik tabak aan het ‘pruimen’ ben. Ook wel wat alcoholisch. Associaties met druivenpitten (die dan ook bijna 7 maanden hebben rondgezwommen in deze toverdrank) en tabak. Reuze interessant en fascinerend, het woord lekker is hier niet op zijn plaats. Bizarre witte (amberkleurige/oranje) wijn.De afdronk is enorm…. minutenlang…… Goed gezegd Rita, ‘una buona passeggiata’.

Gravner5

Indrukwekkende wijn, maar zoals ik al schreef in mijn blog over Le Coste: de noodzaak van die amfora’s, of officieel gezegd qvevri’s, zie ik niet zo. De orange wine, of wat minder populair gezegd ‘lange-maceratie-wijn’ – van Le Coste (van de procanico-druif, alles op groot Sloveens eikenhout) vond ik eigenlijk net zo sensationeel als die van Gravner.

Ronco severo pinot grigio 4Ronco severo pinot grigio 1

Een andere grappige ‘orange wine’ is de oranjeroze Ronco Severo, gemaakt van de pinot grigio met zijn rozegrijze schil. Weer eens wat anders dan zo’n neutrale, bleke Italiaanse pinot grigio. Deze druif is van nature neutraal van smaak, maar in deze lange-maceratie-variant is het resultaat complex, dik en krachtig. Ik dronk in mijn favoriete wijnbar in Italië, Enoteca Pitti e Gola in Florence, een vrij jonge versie en via importeur Pura Passione de 2008. Dit type wijnen is lang houdbaar vanwege de conserverende werking van de tannines. De smaak is moeilijk te pinpointen. Kruidig, peperig, tabak en sinaasappelschil. Zeer droog, ook qua aroma’s. Mooie bitters. Wees gewaarschuwd: dit is heftig spul. Alcoholisch (14,5%) en krachtig. Niet al te tannineus gelukkig. Geen vrolijke fruitaroma’s, behalve iets van granny smith appelschil en heel ver weg iets van roos en aardbei – of is dat gewoon het alcoholische?

Gravner4Het voordeel van orange wines is dat ze ontzettend veelzijdig zijn in wijn-spijscombinaties. Met hun unieke combinatie van tannines en een rauwe, aardse frisheid kun je ze inzetten bij vlees, maar ook bij vis. In willekeurige volgorde, want na een orange wine kun je nog terugswitchen naar wit. Ook lekker met kazen, bijvoorbeeld – en heel toepasselijk – met een beetje bittere orange marmalade erbij. Canard à l’orange, ook een leuke…

De Ribolla Gialla Anfora van Josko Gravner is te bestellen via: Jan Herbrink Wijnen

Zie ook http://www.gravner.it/

 

Moscadeddu_scorePrint

Schrijf je in voor de nieuwsbrief (en gegarandeerd verder niks!)

Meest recente berichten

Recente reacties

Archief

Categorieën

Meta

One Comment

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *