Women’s Day en Women’s Month in Zuid-Afrika: Maak kennis met acht bijzondere Zuid-Afrikaanse wijnvrouwen

Dit artikel werd geschreven voor de website van Wines of South Africa en is ook hieronder integraal te lezen:

Women’s Day en Women’s Month in Zuid-Afrika!

Maak kennis met acht bijzondere Zuid-Afrikaanse wijnvrouwen

Vrouwelijke wijnmakers opereren in een door witte mannen gedomineerde wereld. Wereldwijd is dat zo; des te opmerkelijker is het dat juist in Zuid-Afrika het aandeel van vrouwelijke wijnmakers de afgelopen 10 à 15 jaar zo hard is gestegen dat zij daar nu al ergens tussen de 10% en 15% van het totaal uitmaken – misschien wel het hoogste percentage van de wereld! De zwarte vrouwen onder hen hebben nog een flinke inhaalslag te maken, maar er zijn hoopgevende ontwikkelingen én rolmodellen.

Maak op deze Women’s Day, 9 augustus, kennis met acht bijzondere Zuid-Afrikaanse wijnproducenten, moedige en vastberaden vrouwen met zeer verschillende achtergronden:

Kiara Scott, Ntsiki Biyela, Jolandie Fouché, Samantha O’Keefe, Andrea Mullineux, Malmsey Rangaka, Nadia Langenegger-Barnard en Corlea Fourie.Als vrouw moet je het respect van je mannelijke collega’s verdienen, en daarvoor moet je in jezelf geloven, anders gelooft niemand in je. Ik ben heel positief over de toekomst van vrouwen in de Zuid-Afrikaanse wijnindustrie; we hebben een heel eigen inbreng en samen kunnen we werken aan een succesvolle industrie waar geslacht en kleur er niet toe doen,” stelt wijnmaakster Jolandie Fouché (Kloovenburg en Wolf and Woman Wines) optimistisch.

Het aandeel van vrouwen onder de Zuid-Afrikaanse wijnmakers ligt waarschijnlijk al rond de 15% – de eerste officiële cijfers worden komende maand verwacht. Onder viticulturists (wijngaardmanagers) ligt dat percentage nog wel wat onder de 10%, maar ook daar zijn vrouwen aan een onmiskenbare opmars bezig. In de oenologische opleidingen aan de Universiteit van Stellenbosch en Elsenburg Agricultural Training Institute is al zeker tien jaar een goede vertegenwoordiging van vrouwen te zien (momenteel respectievelijk zo’n 45% en 35%), maar van hen maakten er veel minder daadwerkelijk carrière als wijnmaker dan de mannelijke studenten. Dit aantal stijgt hard omdat vrouwen steeds meer steun krijgen bij het combineren van werk en moederschap – of het niet krijgen van kinderen. Gekleurde studenten zijn nog zeer sterk in de minderheid, maar hierin komt langzaamaan verandering. “Wat dan weer een troost is, is dat van de zwarte mensen in de wijnindustrie het merendeel vrouw is,” aldus Malmsey Rangaka van M’hudi Wines.

Van staatswege is er hulp bij het veranderen van de bestaande structuren in de wijnindustrie, bijvoorbeeld in de vorm van studiebeurzen voor getalenteerde maar kansarme jongeren. Lees hieronder over Ntsiki Biyela, die in 1999 KwaZulu-Natal naar de West-Kaap verhuisde toen zij een studiebeurs kreeg toegekend. Zij werd de eerste zwarte wijnmaakster van het land en heeft nu haar eigen wijnlabel, Aslina Wines. Een ander succesverhaal is dat van Kiara Scott, die nu als 27-jarige benoemd is tot wijnmaker van het nieuwe Brookdale Estate in Paarl. Zij kreeg een beurs om haar laatste jaar aan Elsenburg af te ronden en werd in 2015 geselecteerd voor het Protégé Programme van het Cape Winemakers Guild. Deze vereniging van wijnmakers begon in 2006 met dit mentorproject om in hun eigen bedrijven mogelijkheden te bieden aan beginnende wijnmakers en viticulturisten. Steeds meer wijnhuizen nemen hun maatschappelijke taak serieus door talentvolle jonge mensen een kans te geven en in ze te investeren. Malmsey Rangaka maakt zich zorgen om eigendomsstructuren, maar is hoopvol over de recent opgerichte SA Wine Industry Transformation Unit.

Lees hun verhalen, en die van vijf andere bijzondere vrouwelijke collega’s, in de korte portretten hieronder.

Kiara Scott (Brookdale Estate)

Kiara groeide op in Mitchell’s Plain bij Kaapstad: “Een gemeenschap met veel alcoholmisbruik. Maar in plaats van het te veroordelen en ervan weg te blijven, koos ik er juist voor om erover te leren. Kennis behoedt een mens immers voor zijn ondergang…” Ze ging in 2010 studeren aan Elsenburg Agricultural College en kreeg in 2014 een studiebeurs om de opleiding af te ronden. Wijnmaker David Nieuwoudt (Cederberg) nam haar in 2015 als protégé onder zijn hoede, daarna liep ze stages bij andere mentoren van het Cape Winemakers Guild: Carl van de Merwe (De Morgenzon) en Charles Hopkins (De Grendel), deed tussendoor oogsten in de Rhônevallei, Sancerre en Russian River Valley (in Sonoma, Californië), totdat ze in januari 2018 de assistent-wijnmaker werd van Duncan Savage. Nu is Kiara Scott 27 en is zij, op aanraden van Savage, benoemd tot wijnmaker van het nieuwe Brookdale Estate in Paarl. Kiara: “De wijngaarden liggen vrij hoog, er is veel wind en de bodems bestaan uit graniet met veel klei en schist. Alles wordt hier opnieuw aangeplant, alleen de oude stokken chenin blanc zijn blijven staan. Daarvan heeft Duncan de eerste Brookdale Chenin Blanc 2017 en 2018 gemaakt, nu neem ik het stokje van hem over. Naast originele monocepages (denk aan Petite Sirah en Touriga Nacional) gaan we unieke blends maken: een witte field blend van 16 verschillende witte rassen en een rode field blend van 20 verschillende rassen. Die worden heel speciaal, maar we zullen nog enkele jaren moeten wachten tot de stokken oud genoeg zijn.”

De wijn van Brookdale Estate wordt vanaf deze maand geïmporteerd door Wijnkooperij De Lange.

Ntsiki Biyela (Aslina Wines)

Ntsiki Biyela verliet in 1999 huis en haard in KwaZulu-Natal toen zij een studiebeurs kreeg toegekend voor de opleiding Viticulture & Oenology aan de Universteit van Stellenbosch in de West-Kaap, 1650 kilometer verderop. Ze had gehoopt Scheikundige Technologie te kunnen gaan studeren, maar toen ze dankzij haar beurs voor het eerst in aanraking kwam met wijngaarden en wijn, was ze om. Ze werd in 2004 de eerste zwarte wijnmaakster van Zuid-Afrika toen ze voor Stellekaya ging werken, deed stages in Europa (Bordeaux, Toscane) en won in 2009 met haar Cabernet Sauvignon Zuid-Afrika’s Woman Winemaker of the Year Award. Sinds 2017 heeft ze haar eigen wijnlabel: Aslina Wines.

De wijnen van Aslina worden in Nederland geïmporteerd door African Wines.

Jolandie Fouché (Kloovenburg en Wolf and Woman Wines)

Jolandie Fouché is sinds 2014 wijnmaker bij Kloovenburg en is onlangs met een kleine productie (2000 flessen) onder het eigen label Wolf and Woman begonnen. “Het kan zwaar zijn voor vrouwen in dit vak, ik heb wel wat horrorverhalen gehoord, maar zelf heb ik het geluk gehad met mensen te werken die mijn vrouw-zijn absoluut niet als een issue zagen. Het helpt denk ik dat ik een doener en een harde werker ben en nooit een blad voor de mond neem. Ik heb in mijn werk altijd veel vrijheid gekregen. Met mijn eigen merk – waarvan de naam verwijst naar een citaat waarin ik mij herkende, over een vrouw die zich soms meer een wolf voelt – hoop ik te groeien en rendabel te worden zodat ik gemeenschappen kan steunen waar vrouwen het zwaar hebben. Ook wil ik graag vrouwen in dienst nemen zodra ik extra hulp nodig heb.” Ze maakt nu twee wijnen onder haar eigen label, een Chenin Blanc en een Pinotage, beide van oude, niet-geïrrigeerde bushvine-stokken in Swartland, de regio waar Jolandie zelf ook vandaan komt.

De wijnen van Kloovenburg worden geïmporteerd door African Wines, die van Wolf and Woman zullen worden geïmporteerd door Benier Global Wines.

Samantha O’Keefe (Lismore Estate Vineyards)

Samantha O’Keefe bouwde eigenhandig een wijnhuis op in het afgelegen Greyton. Dat was niet zo gepland, maar met een stukgelopen relatie, twee kinderen, grote schulden bij de bank, net aangeplante wijngaarden en een lang gekoesterde droom kon en wilde ze niet anders. Nu plukt ze, na bijna vijftien jaar afzien, met haar hooggewaardeerde Lismore Wines eindelijk de vruchten van haar doorzettingsvermogen. Ze komt oorspronkelijk uit Californië, waar ze Ontwikkelingsstudies studeerde aan UC Berkeley en daarna voor de tv werkte, maar de mogelijkheden die Zuid-Afrika bood, brachten haar hier. Ze heeft eigen wijngaarden: nu 15 hectare van het 230 hectare omvattende landgoed in Greyton, dat ze in 2003 met haar ex kocht. “In tegenstelling tot bijvoorbeeld in Californië was en is het in Zuid-Afrika nog mogelijk voor jonge mensen om land te kopen en een zaak op te bouwen,” vertelt ze. Ze is autodidact op het gebied van wijn; daarbij hielpen haar scheikundeknobbel, haar communicatieve vaardigheden en het sparren met de vele wijnmakers die ze in Zuid-Afrika leerde kennen. “Ik schroomde nooit om de telefoon op te pakken en om advies te vragen.” Sam denkt dat haar Amerikaans-zijn haar een uitzonderingspositie gaf waardoor ze minder met vooroordelen rond het vrouw-zijn te kampen heeft gehad: “Ik weet dat Zuid-Afrikaanse vrouwen in deze industrie, vooral toen ze zich in de gelederen omhoog moesten vechten, het echt zwaar hebben gehad. In dit land zitten de conservatieve ideeën over vrouwen nog diep. Maar het scheelt als je je eigen bedrijf hebt en dus je eigen regels kunt maken, zoals ik.” Ook ziet ze dat er enorm veel veranderd is in de 15 jaar dat zij in deze industrie zit: ‘Toen waren er amper vrouwelijke wijnmakers en kijk nu! Ik denk dat dat veel te maken heeft met de creativiteit en intelligentie die men tegenwoordig in wijn waardeert; we willen unieke wijnen. Vroeger moesten wijnen in een bepaalde mal passen, ze leken allemaal op elkaar, en er werd veel kracht en manipulatie bij het wijnmaken gebruikt. Corlea Fourie, van Bosman, is wat dat betreft een van mijn favoriete wijnmakers in dit land, zij heeft echt grensverleggend werk gedaan in Wellington, waar het echt ‘old school’ is. Ik denk dat men inmiddels accepteert dat vrouwen andere wijnen maken omdat we mooie wijnen maken; ze verwachten niet meer diezelfde mal van ons. Misschien dat vrouwen al zoveel regels hebben moeten breken om hier te komen, dat we nu ook meer ruimte krijgen.” Eind 2018 trad Samantha O’Keefe toe tot het prestigieuze Cape Winemakers Guild.

De wijnen van Lismore worden geïmporteerd door Wijnbeheer.

Andrea Mullineux (Mullineux & Leeu Family Wines)

Net als Samantha komt Andrea uit de Verenigde Staten en groeide ze op in Californië – een wijnstreek die al eerder dan Zuid-Afrika bekendstond om zijn ‘vele’ vrouwelijke wijnmakers: momenteel zo’n 10%. Daar studeerde ze Oenology & Viticulture aan UC Davis. Toen Andrea in 2004 stage liep bij wijnhuis Waterford in Stellenbosch, wist ze dat ze in Zuid-Afrika wilde gaan leven. Ze werd verliefd op de Zuid-Afrikaanse viticulturist Chris Mullineux, ze werkten samen en richtten in 2007 Mullineux Family Wines in Swartland. “Toen we naar Swartland kwamen was ik een soort ‘Smurfinnetje’, terwijl ik mezelf gewoon zag als een van de mannen. Maar op beurzen en proeverijen kwamen er jonge, veelbelovende studentes op me af die zeiden dat ik ze geïnspireerd had. Daardoor besefte ik dat ik door mijn ‘zeldzaamheid’ ook een rolmodel was. Alle nieuwe vrouwelijke wijnmakers die we nu hebben, zullen ook weer een nieuwe generatie inspireren.” Andrea werd in 2016 – uit alle wijnmakers van de wereld, mannen en vrouwen – verkozen tot ‘International Winemaker of the Year’ door Wine Enthusiast. Ook het feit dat ze in 2012 gevraagd werd om als derde vrouw toe te treden tot het Cape Winemakers Guild is iets waar ze met recht trots op is. “Helemaal los van afkomst of geslacht geloof ik dat Zuid-Afrika als geheel de beste wijnen maakt die ze ooit heeft gemaakt en dat deze lijn omhoog blijft gaan. We hebben bovendien een grotere diversiteit aan wijnmakers van veel meer verschillende achtergronden dan ooit tevoren. Ik zie daar graag een positief verband tussen en geloof dat we alleen nog maar verder die kant op gaan.”

De importeur van Mullineux & Leeu is Wine Matters.

Malmsey Rangaka (M’hudi Wines)

Malmsey Rangaka studeerde tijdens het apartheidsregime af in de Klinische Psychologie en werkte als klinisch psychologe. Een zeldzaamheid voor een zwarte vrouw: “Ik werd gekozen na een strenge selectie. Je had een heel beperkte keus wat je kon studeren (onderwijs, ziekenzorg, sociaal werk) en waar je kon wonen. In mijn jeugd heb ik aan den lijve de zogenaamde ‘forced removals’ meegemaakt, een kwestie waar ons land nog steeds mee in het reine moet komen. Na de vrijlating van Nelson Mandela en de verkiezingen van 1994 kregen mensen veel meer perspectief. Mandela zei dat ook zwarte mensen nu land konden bezitten en mee konden helpen met de ontwikkeling, werkvoorziening en opbouw van onze ‘regenboognatie’, en dat voelde voor ons als een oproep. We wilden iets anders met ons leven doen en een actieve rol spelen in de grote veranderingen van die tijd.” De Rangaka’s kregen het idee om van Johannesburg naar Stellenbosch te verhuizen om een wijnfarm te beginnen. Ook al waren ze al bijna aan hun pensioen toe, ze gingen leningen aan bij de bank en investeerden alles, inclusief hun opgebouwde pensioengelden, in een verwaarloosde boerderij. Malmsey: “Mijn man werkte nog aan de universiteit, maar wilde in zijn hart altijd al boer zijn. Ik heb die liefde van mijn grootmoeder meegekregen. We werden verliefd op een farm van 43 hectare en begonnen in 2003, in 2005 produceerden we de eerste wijn.” Dit lukte ze met behulp van informatie die ze op internet vonden, cursussen, hun nieuwe medewerkers en behulpzame buren/wijnproducenten – die laatsten allemaal wit en bijna allemaal man. Met de jaren is het de Rangaka’s gelukt een rendabel familiebedrijf op te bouwen: M’hudi Wines. Dit omdat ze 90% van hun productie kunnen exporteren, met name naar het Verenigd Koninkrijk, de VS, Duitsland en Nederland. M’hudi Wines is Zuid-Afrika’s eerste wijnhuis met zwarte* eigenaren (*zwart verwijst in dit artikel naar Zuid-Afrikanen van Afrikaanse, ‘Coloured’ en Indiase origine – KL). Malmsey maakt zich wel zorgen: “We zijn nu 15 jaar verder en naast ons is er bij mijn weten maar één ander wijnbedrijf het eigendom van zwarte mensen. Maar allebei hebben we geen eigen wijnproductiefaciliteiten en blijven we dus toch afhankelijk. Overheidssteun voor zwarte producenten is cruciaal als je echt iets wilt veranderen in de wijnindustrie. Als je wilt dat zwarte mensen écht deel kunnen nemen. Wat wel weer een troost is, is dat van de zwarte producenten het merendeel vrouw is. Maar zoals ik al zei, ze hebben behalve hun merk zelden echt eigendom. Ik ben wel hoopvol over het werk van de SA Wine Industry Transformation Unit, die zich – ook in samenwerking met WOSA – precies op dit probleem richt en echte verandering wil bewerkstelligen.”

De wijnen van M’hudi Wines worden in Nederland geïmporteerd door African Wines.

Nadia Langenegger-Barnard (Waterkloof)

“In mijn klas aan de Universiteit van Stellenbosch bestond de helft uit vrouwen, maar van hen hebben er maar weinig carrière gemaakt in de wijn. Als wijnmaker heb je lange werkdagen met weinig flexibiliteit. Bovendien is het heel fysiek werk; ik denk dat vrouwen ook daardoor kunnen afhaken in de kelder. Aan de andere kant: in Zuid-Afrika zullen mannen je geen zware dingen (meer) laten sjouwen, in tegenstelling tot bijvoorbeeld in Frankrijk of Australië. Wat daarbij scheelt, is dat de lonen in Zuid-Afrika veel lager liggen en je als vrouw dus veel hulp kunt krijgen. Je moet ook wel geluk hebben waar en met wie je werkt. ” Nadia werkte in 2006 en 2007 bij Flagstone in Somerset West, daarna in Australië, om aansluitend een oogst te doen in Chablis en vervolgens meteen weer de oogst in te rollen bij Vergelegen (ook Somerset West). Ze werkte bij een klein wijnhuis in Nieuw-Zeeland dat met biodynamische wijnbouw experimenteerde toen ze de vacature bij het biologisch-dynamische Waterkloof in Somerset West langs zag komen. Daar begon ze eind 2008 als assistent-wijnmaker, om begin 2013 – nog maar 28 jaar oud! – hoofdwijnmaker te worden. Nadia is als cellarmaster niet alleen verantwoordelijk voor de circa 250.000 flessen die Waterkloof jaarlijks produceert, maar ook voor de bijna 2 miljoen flessen van zusterbedrijf False Bay Vineyards.

De wijnen van Waterkloof en False Bay Vineyards (False Bay en Peacock Wild Ferment) worden in Nederland geïmporteerd door Coenecoop Wine Traders.

Peartree Photography | 150205 Bosman Wines | Corlea – Winemaker

Corlea Fourie (Bosman Family Vineyards)

Corlea Fourie is Hoofd Wine & Viticulture bij Bosman Family Vineyards in Wellington en werkt al sinds 2006, na haar studie Viticulture & Oenology aan de Universteit van Stellenbosch, voor het bedrijf. “Ik prijs mezelf gelukkig met de geweldige mannelijke collega’s die ik de afgelopen 15 jaar heb gehad; zij steunden me en gaven me echt het gevoel dat ik erbij hoorde. Maar ik weet dat sommige vrouwelijke vakgenoten het een stuk zwaarder hebben gehad – ik heb wel eens verhalen gehoord over sollicitantes die als test een vat op moesten tillen… Gelukkig is er veel veranderd in de ideeën over het beroep van wijnmaker en wordt het tillen van vaten en het geslacht van de wijnmaker tegenwoordig niet meer zo relevant gevonden.” Corlea vertelt over de vele vrouwen in het team van Bosman: “Eind 2014 is Natasha Williams bij het wijnmakersteam van Bosman gekomen en zij is nu de wijnmaker van de premium wijnen. We hebben sowieso heel veel vrouwelijke medewerkers in het team, van wijngaardbeheer, inkoop en logistiek tot in de productie en marketing.”

De wijnen van Bosman Family Vineyards worden geïmporteerd door Sligro.

Hou de website van Wines of South Africa de komende maanden in de gaten voor gedetailleerdere info over het huidige aantal vrouwelijke wijnmakers!

– Karin Leeuwenhoek

Schrijf je in voor de nieuwsbrief (en gegarandeerd verder niks!)

Meest recente berichten

Recente reacties

Archief

Categorieën

Meta

één reactie

  1. Stan van asbroeck
    10 augustus 2019
    Reply

    Zeer Interressant, zou nog interessanter zijn dat men die wijnen kon proeven vanuit belgie?,,

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *